ต้น “ยี่หร่า” ต้นไม้ดีที่ถูกลืม

ในปัจจุบัน “ยี่หร่า” กลับเป็นผักถูกลืม สังเกตได้จากร้านขายอาหารจานด่วน หรือร้านข้าวราดแกงทั่วๆไป เวลาทำแกงเผ็ด ผัดเผ็ด จะไม่มี “ยี่หร่า” เป็นส่วน ประกอบเลย จึงทำให้ขาดกลิ่นหอม

ยี่หร่า จัดเป็นพืชครัวชนิดหนึ่งที่ใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารหลายอย่าง ทั้งอาหารไทยและอาหารต่างประเทศทั่วโลก โดยกลิ่นหอมของ “ยี่หร่า” จะช่วยดับกลิ่นคาวของเนื้อสัตว์ที่เป็นหลักใช้ทำอาหาร เช่น เนื้อและปลา ได้เป็นอย่างดี ทำให้มีกลิ่นหอมรับประทานอร่อยขึ้น ซึ่งสมัยเป็นเด็กจำได้ว่า เวลาคุณแม่ทำแกงเผ็ด หรือผัดเผ็ด จะใส่ใบและเมล็ด “ยี่หร่า” ลงไปทุกครั้ง ทำให้มีกลิ่นหอมฟุ้งกระจายทั่ว

ยี่หร่า หรือ CARUM CARVI LINN. อยู่ในวงศ์ UMBELLIFERAE เป็นไม้พุ่มเตี้ย สูง 50-80 ซม. ลำต้นสีน้ำตาลแก่ ใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกันเป็นคู่ๆ ใบรูปกลมรี ปลายแหลม โคนสอบ ขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย ผิวใบสากมือ สีเขียวสด มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว รสร้อน ดับกลิ่นคาวอาหารจำพวกปลาและเนื้อได้ดีมาก

ยี่หร่า หรืออีกชื่อหนึ่งคือหอมป้อม เป็นพืชพื้นเมืองของทวีปยุโรปและเอเชียตะวันตก ต่อมาได้มีผู้นำไปปลูกในประเทศต่างๆจนแพร่หลาย จัดเป็นพืชล้มลุกอายุประมาณ 2 ปี ลักษณะของลำต้นตรง ลักษณะใบประกอบกันคล้ายขนนก ออกดอกเป็นช่อ มีก้านยาว ดอกย่อยสีขาว ผลแห้งไม่แตกยาว 3-7 มิลลิเมตร กว้าง 1.5-2 มิลลิเมตร รูปขอบขนานแบนโค้งเล็กน้อย มีสีออกน้ำตาล มีสันตามยาว 5 เส้น มักเข้าใจผิดว่าเป็นเมล็ด นำมาทุบให้แตกจะมีกลิ่นหอมเฉพาะ

ยี่หร่าจัดอยู่ในหมวดเครื่องเทศที่มีสรรพคุณที่ใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารและมีสรรพคุณทางยารักษาโรค

สรรพคุณทางยา
ส่วนของใบยี่หร่าอุดมไปด้วยวิตามินซีและแคลเซียม มีสรรพคุณช่วยในการขับเหงื่อ ซึ่งเป็นของเสียออกจากร่างกาย ช่วยในการบำรุงธาตุ ขับลม แก้โรคเบื่ออาหาร แก้ปวดท้องเนื่องจากอาหารไม่ย่อย แก้ท้องอืด คลื่นไส้ โดยนำมาชงดื่มจนกว่าจะหาย นอกจากนี้น้ำมันหอมระเหย มีฤทธิ์ระงับอาการเกร็งของลำไส้ ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ โดยใช้ผลแห้ง 3-5 กรัม ชงกับน้ำเดือดปริมาณ 1 ลิตร ทิ้งไว้สักระยะหนึ่งจึงนำมาดื่มวันละ 3-4 ถ้วยตวง

สรรพคุณทางอาหาร
ใช้เป็นเครื่องปรุง เป็นส่วนประกอบในการปรุงอาหารบางชนิด เช่น แกง ต้มยำ ซุป มักเป็นที่นิยมกันในแถบยุโรปหรือตะวันออกกลาง ช่วยให้มีกลิ่นหอม ดับกลิ่นคาวของเนื้อสัตว์ ต้องการกลิ่นเฉพาะในการทำขนมปังและพิซซ่าบางประเภท ให้แตกต่างจากกลิ่นที่คุ้นเคย นอกจากนี้ยังเป็นส่วนประกอบของการถนอมอาหารประเภทเนื้อสัตว์ โดยนำมาป่นหรือตำผสมในเนื้อสัตว์เวลาหมัก เพราะน้ำมันหอมระเหยมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้ ช่วยป้องกันไม่ให้เกิดการบูดเน่าเร็วขึ้น ป้องกันกลิ่นเหม็นอับของเนื้อสัตว์เวลาหมักก่อนนำไปตากแห้ง ส่วนประกอบของเครื่องแกง เช่น แกงกะหรี่ แกงมัสมั่น แกงเผ็ดเห็ด แกงฮังเล บาเยีย การทำเนื้อสวรรค์